SARS-CoV-2 virusu ilk dəfə ortaya çıxdıqda, tibb ictimaiyyəti və cəmiyyət haqlı olaraq tənəffüs yolu əlamətlərinə fokuslanmışdı. Lakin illər ərzində toplanan məlumatlar göstərir ki, bu virus yalnız ağciyərlərlə məhdudlaşmır: sinir sistemindən reproduktiv sağlamlığa qədər orqanizmin müxtəlif sahələrinə təsir göstərə bilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, yeni dərc olunan diqqətçəkici araşdırma isə xəbərdarlığın səviyyəsini bir qədər də artırır: COVID-19-u tam keçirdiyini və artıq heç bir şikayəti olmadığını düşünən şəxslərdə belə beyin quruluşu qalıcı şəkildə dəyişmiş ola bilər.

Avstraliyadakı Milli Neyroimmunologiya və İnkişaf Etməkdə Olan Xəstəliklər Mərkəzi tərəfindən aparılan tədqiqat virusun beyində qoyduğu "səssiz” izləri araşdırıb. Alimlər uzunmüddətli COVID (Long COVID) xəstələri ilə yanaşı, virusa yoluxub sağalmış və heç bir əlamət göstərməyən şəxsləri də tədqiq ediblər. Nəticələr olduqca diqqətəlayiqdir: özünü tam sağlam hiss edən insanların beynində belə, virusla heç qarşılaşmamış şəxslərlə müqayisədə toxuma quruluşu və siqnal intensivliyi baxımından əhəmiyyətli fərqlər müəyyən edilib.

Alimlər inkişaf etmiş MRT texnologiyalarından istifadə edərək, xüsusilə yaddaş və ümumi koqnitiv sağlamlıq üçün vacib olan boz və ağ maddə sahələrini müayinə ediblər. Tədqiqatın aparıcı müəllifi doktor Kiran Tapaliya virusun beyin kimyəvi maddələrinə və toxuma quruluşuna təsir göstərdiyini bildirib. Məsələn, beynin müəyyən bölgələrində müşahidə olunan yüksək siqnal intensivliyi beynin məruz qaldığı zədələri kompensasiya etməyə çalışması kimi qiymətləndirilir. Yəni siz sağaldığınızı düşünsəniz də, beyniniz arxa planda virusun yaratdığı təsirləri aradan qaldırmaq üçün hələ də "əlavə iş” görür.

Xüsusilə uzunmüddətli COVID yaşayan şəxslərdə beyin kötüyünün ciddi şəkildə zədələndiyi müəyyən olunub. Beyin kötüyü nəfəsalma prosesindən tutmuş yuxu rejiminə qədər bir çox həyati funksiyaya nəzarət etdiyindən, bu sahədəki struktur dəyişiklikləri xəstələrin niyə davamlı yorğunluq və yuxu pozuntuları yaşadığını izah edə bilər. Lakin maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, sağalmış qrupda da oxşar metabolik balanssızlıqların izlərinə rast gəlinib. Bu isə virusun beyin sağlamlığı üzərində gözlə görünməyən, lakin cihazlarla müəyyən edilə bilən qalıcı bir "imza” buraxdığını göstərir.

Hələ ilkin mərhələdə olan bu araşdırma daha geniş iştirakçı qrupları üzərində aparılacaq gələcək tədqiqatlar üçün xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. COVID-19-un beyində buraxdığı bu gizli dəyişikliklərin uzunmüddətli perspektivdə koqnitiv qabiliyyətlərə necə təsir göstərəcəyi hələ tam məlum deyil. Bununla belə, mütəxəssislər xəstəliyi yüngül keçirən şəxslərin belə beyin sağlamlıqlarını qorumaq üçün daha diqqətli olmalarının vacibliyini vurğulayırlar.

Aydın